ฝีดาษวานรไม่ใช่โรคของเกย์ พูดและโพสต์อย่างไรไม่ตีตรา
องค์การอนามัยโลกเขียนในคำแนะนำเรื่องการลดการตีตราที่เกี่ยวกับ mpox ฉบับ 18 พฤศจิกายน 2567 ว่า mpox หรือฝีดาษวานรไม่ใช่โรคของเกย์ และไม่ใช่โรคของพนักงานบริการ ให้สื่อสารว่าใครที่สัมผัสเชื้อก็ติดได้ เรียกคนว่าคนที่เป็นฝีดาษวานรแทนคำว่าเคสเมื่อพูดกับคนทั่วไป พูดถึงพฤติกรรมแทนการบอกว่าใครแพร่เชื้อ ไม่ส่งต่อข่าวลือ และไม่ใช้ภาพที่ระบุตัวคนได้หรือภาพที่เจ้าตัวไม่ได้ยินยอม ส่วนแผ่นพับของกรมควบคุมโรคให้คนที่สงสัยว่าติดเชื้อแยกตัวออกมาและรีบไปพบแพทย์
คำแนะนำนี้เขียนให้ผู้ทำงาน เช่น หน่วยงานรัฐ บุคลากรสุขภาพ และสื่อมวลชน และบอกว่าใช้กับทุกคนที่กังวลเรื่อง mpox
ฝีดาษวานรไม่ใช่โรคของเกย์ หมายความว่าอย่างไร
คำแนะนำฉบับเดียวกันเล่าว่า การระบาดทั่วโลกที่เริ่มในปี 2565 เกิดกับชุมชนชายที่เป็นเกย์ ชายไบเซ็กชวล ชายอื่นที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย คนข้ามเพศ คนที่มีเพศสภาพหลากหลาย และคู่นอนของคนเหล่านี้เป็นส่วนใหญ่ แต่ในปี 2567 การระบาดในหลายประเทศของแอฟริกาเกิดกับคนทุกเพศ ทุกเพศวิถี และทุกวัย รวมถึงเด็ก ซึ่งเอกสารเขียนว่าแสดงให้เห็นปัจจัยเสี่ยงที่กว้างขึ้น
ในหัวข้อการใช้ภาษา เอกสารขอให้บอกว่าใครที่สัมผัสเชื้อก็ติดได้ และอย่าติดป้ายกลุ่มคน พื้นที่ หรืออาชีพให้กับโรค ตัวอย่างที่เอกสารยกคือ mpox ไม่ใช่โรคของ “เกย์” หรือของ “sex worker” และไม่ใช่โรคของ “ชนบท” หรือของภูมิภาคใดภูมิภาคหนึ่ง
แผ่นพับโรคฝีดาษวานรของกรมควบคุมโรคปี 2569 เขียนว่าช่องทางหลักคือการสัมผัสแนบชิดหรืออยู่ใกล้ชิดกับคนที่เป็นโรค เช่น สัมผัสผิวหนังที่มีตุ่มหรือผื่น มีเพศสัมพันธ์ทุกช่องทาง หรือไอจามรดกันโดยไม่สวมหน้ากากอนามัย
ภาษาตีตราทำให้คนไม่กล้ามาตรวจได้อย่างไร
คำแนะนำขององค์การอนามัยโลก ฉบับ 2567 เขียนว่าการตีตราและการเลือกปฏิบัติอาจทำให้คนไม่อยากออกมาบอกหรือไม่อยากไปรับบริการ ซึ่งเพิ่มโอกาสที่เชื้อจะส่งต่อทั้งในและนอกชุมชนที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด ข่าวขององค์การอนามัยโลกเมื่อ 11 ธันวาคม 2565 เขียนว่าการตีตราอาจทำให้คนไม่มาขอข้อมูล ไม่ไปตรวจ หรือไม่ไปรับการดูแล และในช่วง mpox การตีตราพุ่งไปที่ชุมชนที่ได้รับผลกระทบช่วงแรก เช่น ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและคนข้ามเพศ และคำแนะนำฉบับที่ออกในปีนั้นใช้บทเรียนจากการรับมือเอชไอวีหลายสิบปี

UNAIDS แถลงเมื่อ 22 พฤษภาคม 2565 ว่ากังวลที่ข่าวและความเห็นบางส่วนใช้ถ้อยคำและภาพ โดยเฉพาะภาพของคน LGBTI และคนแอฟริกัน ที่ตอกย้ำภาพเหมารวมแบบเกลียดกลัวคนรักเพศเดียวกันและเหยียดเชื้อชาติ รักษาการรองผู้อำนวยการบริหารของ UNAIDS กล่าวในแถลงการณ์เดียวกันว่าวาทกรรมตีตราอาจผลักคนออกห่างจากบริการสุขภาพ และขัดขวางการค้นหาคนที่ป่วย ถ้าเจอข่าวในไทยที่ตีตราคน LGBTQ+ เรื่องเอชไอวี ขั้นตอนอยู่ในบทความ ร้องเรียนข่าวตีตรา LGBTQ+ ที่มีเอชไอวี ทำอย่างไร
องค์การอนามัยโลกแนะนำเมื่อ 28 พฤศจิกายน 2565 ให้ใช้ชื่อ mpox แทน monkeypox โดยใช้สองชื่อคู่กันหนึ่งปีก่อนเลิกชื่อเดิม หลังมีผู้แจ้งว่าพบภาษาเหยียดเชื้อชาติและภาษาตีตราทั้งออนไลน์ ในที่อื่น และในบางชุมชน
คำไหนควรเลี่ยง และใช้คำไหนแทน
ทุกแถวมาจากคำแนะนำฉบับ 18 พฤศจิกายน 2567 คำไทยเป็นคำแปลของผู้เขียน
| คำหรือแบบที่ควรเลี่ยง | ใช้แทน | สิ่งที่เอกสารเขียน |
|---|---|---|
| “โรคของเกย์” “โรคของพนักงานบริการ” | ใครที่สัมผัสเชื้อก็ติดได้ | อย่าติดป้ายกลุ่มคน พื้นที่ หรืออาชีพให้กับโรค |
| “เคส” เมื่อพูดกับคนทั่วไป | คนที่เป็นหรือเคยเป็นฝีดาษวานร | คำนี้อาจลดความเป็นคน ใช้ได้มากกว่าในงานนำเสนอและบทความด้านระบาดวิทยา |
| “เขาแพร่เชื้อ” “เขาทำให้คนอื่นติด” | พูดถึงพฤติกรรมที่ทำให้ติดได้ เมื่อเชื้อเข้ามาในกลุ่มคนนั้นแล้ว | คำแบบนี้สื่อว่ามีคนตั้งใจทำ |
| สื่อว่ามีแต่คนที่มีคู่นอนหลายคนที่ติด | ทุกคนที่สัมผัสใกล้ชิดกับคนที่อยู่ในช่วงแพร่เชื้อได้มีโอกาสติด | อย่าสื่อว่ามีแค่คนที่มีเพศสัมพันธ์ คนเพศวิถีหนึ่ง หรือคนที่มีคู่นอนหลายคนที่ติดได้ |
| ตัวย่อ MSM | ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย เมื่อพูดแบบทั่วไป ถ้าพูดกับคนกลุ่มนี้โดยตรง ใช้เกย์ ชายไบเซ็กชวล และชายอื่นที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย | ตัวย่ออาจถูกมองว่ามักง่ายและลดความเป็นคน |
ก่อนโพสต์หรือแชร์เรื่องฝีดาษวานร เช็กสี่ข้อนี้
- ที่มาของข้อมูล องค์การอนามัยโลกให้พูดเรื่องความเสี่ยงตามหลักฐานล่าสุด และไม่ส่งต่อข่าวลือหรือข้อมูลผิด ผู้เขียนแนะนำให้ดูว่ามาจากหน่วยงานสุขภาพ เช่น กรมควบคุมโรค ก่อนแชร์
- น้ำเสียง เอกสารให้เน้นว่าคนส่วนใหญ่หายได้เอง และวิธีป้องกันกับการรักษาได้ผล ไม่ใช้ภาษาเกินจริงหรือภาษาที่สร้างความกลัว
- ภาพ ไม่ใช้ภาพที่ระบุตัวคนได้หรือภาพที่เจ้าตัวไม่ได้ยินยอม ภาพอาการให้ใช้ภาพบนผิวหลายสีจากการระบาดช่วงปัจจุบัน ไม่พึ่งภาพจากการระบาดครั้งก่อนที่อาจตอกย้ำภาพเหมารวมว่าใครติดได้หรือไม่ได้
- เรื่องของคนอื่น ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าโพสต์ชื่อ รูป หรือคำใบ้ว่าใครเป็นฝีดาษวานร แม้ตั้งใจเตือนคนอื่น ถ้าวงแชตลามไปถึงเรื่องเอชไอวี มีตัวอย่างประโยคในบทความ ได้ยินคำพูดตีตราเอชไอวี จะพูดกลับอย่างไรดี
ถ้าคนใกล้ตัวเป็นฝีดาษวานร พูดและทำอย่างไรดี
แผ่นพับของกรมควบคุมโรคเขียนว่าถ้าสงสัยว่าติดเชื้อ ให้แยกตัวออกมาและรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรักษา ถ้าเพื่อนเล่าว่ามีอาการ ผู้เขียนแนะนำให้ชวนไปพบแพทย์ก่อนคุยเรื่องอื่น
ผู้เขียนแนะนำให้ถามว่าเพื่อนอยากให้ช่วยอะไร แทนการถามว่าไปติดมาจากใคร การบอกคนใกล้ชิดอาจทำให้เรื่องเพศหรือเรื่องคู่ของเพื่อนถูกเปิดเผย ใครควรรู้บ้างให้เจ้าตัวตัดสินใจและปรึกษาแพทย์ได้ อย่าบอกต่อแทนเขา
คำถามที่พบบ่อย
องค์การอนามัยโลกเปลี่ยนชื่อเป็น mpox แล้ว ภาษาไทยควรเรียกว่าอะไร
ข่าวขององค์การอนามัยโลกเมื่อ 28 พฤศจิกายน 2565 เขียนว่าคำว่า mpox ใช้ในภาษาอื่นได้ คำแนะนำฉบับ 2567 ให้เลิกใช้คำว่า monkeypox เรียกโรค และให้อธิบายเรื่องการเปลี่ยนชื่อในภาษาที่ยังไม่ใช้ mpox แพร่หลาย แผ่นพับของกรมควบคุมโรคปี 2569 ใช้ชื่อโรคฝีดาษวานรคู่กับ Mpox ผู้เขียนแนะนำให้เขียนแบบเดียวกัน

บอกว่าการระบาดปี 2565 เกิดกับชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายเป็นส่วนใหญ่ ถือว่าตีตราไหม
คำแนะนำขององค์การอนามัยโลก ฉบับ 2567 ให้พูดถึงชุมชนที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดได้ แต่ต้องบอกด้วยว่าใครที่สัมผัสเชื้อก็ติดได้ ให้ภาพและข้อความสะท้อนความหลากหลายของคนที่ได้รับผลกระทบ และไม่สื่อว่ากลุ่มใดต้องรับผิดชอบมากกว่าหรือได้รับผลรุนแรงกว่า
คนที่มีเอชไอวีต้องรู้อะไรเรื่องฝีดาษวานร
คำแนะนำขององค์การอนามัยโลก ฉบับ 2567 เขียนว่าคนส่วนใหญ่หายดี แต่เด็ก คนตั้งครรภ์ และคนที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ รวมถึงคนที่มีเอชไอวีซึ่งยังควบคุมเชื้อไม่ได้ อาจป่วยรุนแรงหรือเสียชีวิต ถ้าสงสัยว่าติดเชื้อ แผ่นพับของกรมควบคุมโรคปี 2569 ให้แยกตัวออกมาและรีบไปพบแพทย์
เห็นคนมีผื่นหรือแผลตามตัว ควรถามว่าเป็นฝีดาษวานรไหม
คำแนะนำขององค์การอนามัยโลก ฉบับ 2567 เขียนว่าคนที่มีรอยหรือแผลเป็นระหว่างหรือหลังติดเชื้ออาจเจอการคาดเดาและคำถามที่ไม่อยากได้ยิน และคนที่เป็นโรคผิวหนังอื่นก็อาจถูกเข้าใจว่าเป็น mpox ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าถามหรือคาดเดาต่อหน้าคนอื่นหรือในกลุ่มแชต ถ้าสนิทกันและเป็นห่วง ให้คุยกันสองคนและชวนไปพบแพทย์
คนรู้จักเคยเป็นฝีดาษวานรและหายแล้ว ควรทำตัวอย่างไร
แผ่นพับของกรมควบคุมโรคปี 2569 เขียนว่าเมื่อรักษาจนหายแล้ว คือสะเก็ดหลุดหมดทั่วตัว ก็ใช้ชีวิตได้ตามปกติ ผู้เขียนแนะนำให้ทักทายและชวนทำกิจกรรมเหมือนเดิม และไม่ถามถึงเรื่องเก่าถ้าเจ้าตัวไม่เล่าเอง
สรุป
- คำแนะนำขององค์การอนามัยโลก ฉบับ 18 พฤศจิกายน 2567 เขียนว่า mpox ไม่ใช่โรคของเกย์หรือของพนักงานบริการ และให้บอกว่าใครที่สัมผัสเชื้อก็ติดได้
- คำแนะนำเดียวกันให้เรียกคนที่เป็นฝีดาษวานรแทนคำว่าเคสเมื่อพูดกับคนทั่วไป และพูดถึงพฤติกรรมแทนการบอกว่าใครแพร่เชื้อ
- ก่อนแชร์ ดูที่มา น้ำเสียง ภาพ และความเป็นส่วนตัวของคนอื่น ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าโพสต์ชื่อหรือคำใบ้ว่าใครเป็น
- แผ่นพับของกรมควบคุมโรคปี 2569 ให้คนที่สงสัยว่าติดเชื้อแยกตัวออกมาและรีบไปพบแพทย์
อ่านเรื่องการคุยเรื่องสุขภาพทางเพศและความยินยอมต่อได้ที่มูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) หน้า สุขภาพทางเพศและการสื่อสารอย่างปลอดภัย
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- WHO: Public health advice on understanding, preventing and addressing stigma and discrimination related to mpox ฉบับ 18 พฤศจิกายน 2567
- WHO: WHO publishes public health advice on preventing and addressing stigma and discrimination related to mpox 11 ธันวาคม 2565
- WHO: WHO recommends new name for monkeypox disease 28 พฤศจิกายน 2565
- UNAIDS: UNAIDS warns that stigmatizing language on Monkeypox jeopardises public health 22 พฤษภาคม 2565
- กรมควบคุมโรค กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์: แผ่นพับโรคฝีดาษวานร (Mpox) ปี 2569



