ให้คำปรึกษาก่อนตรวจเอชไอวี ทำไมเจ้าหน้าที่ถามเรื่องเพศ
ในห้องให้คำปรึกษาก่อนตรวจเอชไอวี เจ้าหน้าที่ถามเรื่องเพศ เพราะแนวทางการตรวจเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ของกรมควบคุมโรค ปี 2568 วางวัตถุประสงค์ข้อหนึ่งของช่วงนี้ไว้ว่า ให้พูดคุยเรื่องเพศสัมพันธ์ สัมพันธภาพ และพฤติกรรมเสี่ยง เพื่อให้คุณเข้าใจพฤติกรรมเสี่ยงและการป้องกันการติดเชื้อ แนวทางเดียวกันขอให้เจ้าหน้าที่เลี่ยงภาษาที่ทำให้รู้สึกถูกตัดสิน พูดถึงพฤติกรรมแทนการติดป้ายคน รักษาความลับ และให้การตรวจเกิดจากความสมัครใจของคุณ
ให้คำปรึกษาก่อนตรวจเอชไอวี แนวทางไทยวางไว้ทำอะไร
แนวทางการตรวจปี 2568 แบ่งการให้คำปรึกษาเป็นสองช่วง ช่วงก่อนตรวจมีไว้ให้ข้อมูลเรื่องโรค ประเมินพฤติกรรมเสี่ยง และเตรียมความพร้อม ช่วงหลังตรวจช่วยให้เข้าใจผล แนะนำการดูแล และส่งต่อเข้าสู่บริการ
เป้าหมายของช่วงก่อนตรวจที่แนวทางเขียนไว้ คือ เตรียมความพร้อมก่อนเจาะเลือด อธิบายว่าการติดเชื้อหรือไม่ติดเชื้อหมายถึงอะไร ร่วมกันหาแนวทางเมื่อรู้ผล และพูดคุยเรื่องเพศสัมพันธ์ สัมพันธภาพ และพฤติกรรมเสี่ยง ขั้นตอนที่วางไว้ เช่น ทำให้เห็นว่าการตรวจเป็นเรื่องปกติของการป้องกันโรค ให้ข้อมูลเรื่อง U=U ให้ยินยอมตรวจด้วยความสมัครใจโดยไม่บังคับ เน้นว่าข้อมูลเป็นความลับ และเปิดโอกาสให้ซักถามก่อนเจาะเลือด
คำถามเรื่องเพศที่อาจได้ยิน และเหตุผลที่ถาม
ในบทการให้คำปรึกษาของแนวทางการตรวจปี 2568 ผู้เขียนไม่พบรายการคำถาม แต่แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ปี 2567 ของกรมควบคุมโรค มีรายการประวัติที่ให้ถามผู้มารับบริการตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และเขียนว่าประวัติพฤติกรรมเสี่ยงสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อไม่มีอาการหรืออาการไม่ชัด คำถามจริงในห้องให้คำปรึกษาแต่ละแห่งอาจไม่เหมือนรายการนี้ ตัวอย่างจากรายการ เช่น
- เพศของคุณและของคู่ และช่องทางที่ใช้มีเพศสัมพันธ์
- ครั้งล่าสุดเมื่อไร และเป็นคู่แบบไหน เช่น คู่ประจำหรือคู่ชั่วคราว
- จำนวนคู่ การใช้ถุงยางอนามัย และถุงยางแตก รั่ว หรือหลุดหรือไม่
- การใช้สารเสพติดหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการใช้ยาเพร็พ
สำหรับชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย แนวทางให้ถามเพิ่มว่าเป็นฝ่ายสอดใส่ ฝ่ายรับ หรือทั้งสองแบบ เพราะฝ่ายที่ได้รับการสอดใส่มีโอกาสติดเชื้อมากกว่า และถามว่าใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งในทุกช่องทางหรือไม่
หลังซักประวัติ แนวทางให้เสนอการตรวจเอชไอวี และแนะนำการตรวจโรคอื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม ไวรัสตับอักเสบบีและซี โดยกำกับว่าการตรวจเอชไอวีขึ้นกับความสมัครใจ
ภาษาที่แนวทางไทยขอให้เจ้าหน้าที่ใช้
แนวทางการตรวจปี 2568 เขียนว่าคำพูดมีผลต่อการสร้างสัมพันธภาพ และสัมพันธภาพที่ดีทำให้คนเปิดใจ ข้อที่ขอให้เจ้าหน้าที่คำนึง เช่น

- เลี่ยงภาษาที่ทำให้รู้สึกว่าถูกตัดสินหรือถูกแบ่งแยก เช่น ให้พูดว่าพฤติกรรมเสี่ยง แทนการบอกว่าคนกลุ่มหนึ่งเป็นผู้มีความเสี่ยง เพราะการติดป้ายแบบนั้นเพิ่มการตีตรา
- ไม่อธิบายเรื่องการแพร่เชื้อด้วยถ้อยคำที่ทำให้กลัว
- ใช้คำที่เรียกตัวบุคคล เช่น ผู้ที่อยู่ร่วมกับเชื้อเอชไอวี และใช้ถ้อยคำที่ชัดเจนเป็นข้อเท็จจริง
แนวทางเตือนว่าข้อมูลที่ไม่ถูกต้อง หรือการเน้นภาวะแทรกซ้อนมากเกินไป อาจเพิ่มการตีตรา และผู้ให้บริการต้องเข้าใจบทบาทของตนในการลดการตีตราและการเลือกปฏิบัติ เรื่องภาษาที่ไม่โทษกันในการรักษาระยะยาว อ่านต่อได้ที่ ภาษาแบบไหนช่วยให้คนรักษาต่อเนื่อง: เลิกโทษและเริ่มรับฟัง
เสียงจากผู้มีเชื้อเอชไอวีในไทย ความกลัวที่ทำให้ลังเลก่อนตรวจ
รายงานดัชนีการตีตราฉบับ 2.0 ของไทย นำโดย Thai Women Living with HIV Foundation เก็บข้อมูลช่วงสิงหาคม 2565 ถึงมกราคม 2566 จากผู้มีเชื้อเอชไอวี 2,508 คน ที่รู้ผลมาแล้วอย่างน้อย 12 เดือน ใน 24 จังหวัดจากเขตสุขภาพทั้ง 13 เขต ส่วนการตรวจของแบบสอบถามถามเฉพาะคนที่บอกว่าการตรวจเป็นการเลือกของตัวเองหรือถูกคนอื่นกดดันให้ตรวจ ในผู้ตอบส่วนนี้ 1,945 คน มี 845 คน หรือร้อยละ 43 ตอบว่าความกลัวว่าคนอื่น เช่น ครอบครัว เพื่อน หรือนายจ้าง จะมีปฏิกิริยาอย่างไรถ้าผลเป็นบวก ทำให้ลังเลที่จะไปตรวจ
เรื่องเล่าในรายงานเป็นประสบการณ์กับบริการสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่เฉพาะห้องให้คำปรึกษา ผู้ให้ข้อมูลหญิงอายุ 45 ปีเล่าว่าเจ้าหน้าที่แสดงท่าทีรังเกียจชัดเจนและพูดด้วยจากที่ห่าง ๆ ส่วนผู้ให้ข้อมูลข้ามเพศอายุ 34 ปีเล่าว่า มีพยาบาลคนหนึ่งคอยอธิบายและให้กำลังใจมาตั้งแต่แรกในช่วงที่เสียใจมาก
ข้อจำกัดคือ ผู้ตอบเล่าย้อนถึงช่วงก่อนตรวจ ผู้เขียนจึงเห็นว่าตัวเลขนี้ไม่ได้บอกความรู้สึกของทุกคนที่มาตรวจ และจังหวัดที่เข้าร่วมครอบคลุมราวร้อยละ 55.7 ของจำนวนผู้มีเชื้อเอชไอวีที่ประมาณการไว้ทั้งประเทศ ถ้าอยากชวนคู่ไปตรวจโดยไม่กดดัน อ่านต่อได้ที่ ชวนคู่ตรวจ HIV ยังไง? วิธีเริ่มคุยโดยไม่กดดันหรือตีตรา
ก่อนเข้าห้องให้คำปรึกษา เตรียมตัวอย่างไรได้บ้าง
ผู้เขียนแนะนำให้นึกเหตุการณ์ล่าสุดไว้คร่าว ๆ เช่น ครั้งล่าสุดเมื่อไร ใช้ช่องทางไหน และใช้ถุงยางอนามัยหรือไม่ แล้วเตรียมคำถามไปด้วย เพราะแนวทางการตรวจให้เจ้าหน้าที่เปิดโอกาสให้ซักถามก่อนเจาะเลือด
ถ้าเพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันหรือถุงยางแตก ให้ไปขอประเมินเรื่องยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ (เป๊ป) โดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง และถ้าอยู่ในห้องให้คำปรึกษาแล้ว ให้บอกเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ต้น กรอบเวลานี้มาจากแนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ซึ่งเขียนไว้สำหรับกรณีที่มีข้อบ่งชี้ และให้กินยาจนครบ 4 สัปดาห์ แพทย์เป็นผู้เลือกยา อย่าซื้อยากินเอง ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ เพราะแนวทางให้พิจารณาเป็นราย ๆ ไป
คำถามที่พบบ่อย
ไม่อยากตอบบางคำถาม ยังตรวจได้ไหม
ผู้เขียนไม่พบในแนวทางที่เปิดอ่านว่าต้องตอบทุกคำถามหรือไม่ แต่แนวทางการตรวจของไทยปี 2568 เขียนว่าการตรวจต้องมาจากความสมัครใจและความยินยอม ผู้เขียนแนะนำให้บอกเจ้าหน้าที่ตรง ๆ ว่ายังไม่พร้อมเล่าเรื่องไหน แต่ถ้าเพิ่งมีเหตุเสี่ยงควรบอก เพราะเกี่ยวกับการขอประเมินเป๊ป

มากับเพื่อน ผลจะถูกบอกต่อหน้าเพื่อนไหม
แนวทางการตรวจของไทยปี 2568 ให้คุยหลังตรวจเป็นรายบุคคล และในการจัดบริการแบบรู้ผลวันเดียว ให้หาพื้นที่มิดชิดที่สุดเพื่อแจ้งผล และระวังเรื่องอ่อนไหว เช่น การบอกผลบวกกับผู้ที่อาจมาตรวจกับกลุ่มเพื่อน
เจ้าหน้าที่จะบอกผลให้ครอบครัวหรือที่ทำงานรู้ไหม
ตามหลักการรักษาความลับในแนวทางการตรวจของไทยปี 2568 ผู้ที่เกี่ยวข้องที่กำหนดไว้เข้าถึงผลได้ และไม่แจ้งผลให้ผู้ที่ไม่เกี่ยวข้องทราบ เว้นแต่ต้องปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย ถ้ากังวล ถามหน่วยบริการได้ว่าใครเห็นผลของคุณบ้าง
ทำไมถูกถามเรื่องยาเพร็พ แอลกอฮอล์ หรือสารเสพติดด้วย
แนวทางโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ของไทยปี 2567 รวมเรื่องเหล่านี้ไว้ในรายการประวัติพฤติกรรมเสี่ยงที่ให้ถาม และเขียนว่าประวัตินี้สำคัญโดยเฉพาะเมื่อไม่มีอาการหรืออาการไม่ชัด ผู้เขียนไม่พบเหตุผลรายข้อ แต่เห็นว่าคำถามเหล่านี้ถามถึงสิ่งที่เกิดขึ้น ไม่ได้ถามว่าคุณเป็นคนแบบไหน
ถ้ายังมีความเสี่ยงอยู่ ควรกลับมาตรวจบ่อยแค่ไหน
แนวทางการตรวจของไทยปี 2568 แยกการตรวจซ้ำตามกรณี เช่น ผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงต่อเนื่องควรตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง ส่วนผู้ที่รับเพร็พหรือเป๊ปควรตรวจถี่กว่านั้น แนวทางโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ของไทยปี 2567 ให้เสนอการตรวจเอชไอวีและซิฟิลิสทุก 3 ถึง 6 เดือนแก่ผู้มารับบริการตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่ยังมีพฤติกรรมเสี่ยง ช่วงที่เหมาะกับคุณให้เจ้าหน้าที่ประเมิน
สรุป
- แนวทางการตรวจปี 2568 ของกรมควบคุมโรค ให้ช่วงก่อนตรวจคุยเรื่องเพศสัมพันธ์ สัมพันธภาพ และพฤติกรรมเสี่ยง ให้การตรวจเป็นไปโดยสมัครใจและเป็นความลับ และขอให้เจ้าหน้าที่พูดถึงพฤติกรรมแทนการติดป้ายคน
- ในรายงานดัชนีการตีตราของไทยช่วงปี 2565 ถึง 2566 ผู้มีเชื้อเอชไอวีร้อยละ 43 ของผู้ตอบส่วนการตรวจ 1,945 คน เคยลังเลไปตรวจเพราะกลัวปฏิกิริยาของคนรอบตัว
- ถ้าเพิ่งมีความเสี่ยง ให้ไปขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์
อ่านเรื่องการสื่อสารเรื่องเพศต่อได้ที่หน้า สุขภาพทางเพศและการสื่อสารอย่างปลอดภัย ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการตรวจติดตามการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ปี 2568 กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค
- แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ พ.ศ. 2567 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
- The People Living with HIV Stigma Index 2.0 Thailand 2022–2023 Thai Women Living with HIV Foundation



