ยาเพร็พ (PrEP, Pre-Exposure Prophylaxis) หรือยาต้านไวรัสก่อนการสัมผัสเชื้อ คือ การป้องกันเอชไอวีก่อนที่จะเกิดความเสี่ยง ด้วยการใช้ยาต้านไวรัสอย่างถูกวิธี ซึ่งในปัจจุบันมีทางเลือกที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งแบบกินรายวัน แบบกินตามโอกาส และแบบฉีดทุก 2 เดือน เพื่อตอบโจทย์พฤติกรรมทางเพศ และไลฟ์สไตล์ของแต่ละคนได้อย่างยืดหยุ่น  ฉะนั้นการรู้จักยาเพร็พ แต่ละแบบ จะช่วยให้คุณเลือกใช้ได้อย่างเหมาะสม เพื่อให้การป้องกันเอชไอวีมีประสิทธิภาพสูงสุด

ยาเพร็พ รายวัน (Daily PrEP) – กินยาทุกวัน วันละ 1 เม็ด

เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อเอชไอวีเป็นประจำ เช่น

  • เปลี่ยนคู่นอนบ่อย
  • มีคู่นอนที่ติดเชื้อเอชไอวี
  • ไม่สวมถุงยางอนามัยบ่อยครั้ง
  • ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น

วิธีใช้
 กินยา วันละ 1 เม็ด ทุกวันต่อเนื่อง ไม่ควรขาดยา

ข้อดี

  • ป้องกันได้เกือบ 100% เมื่อกินต่อเนื่อง
  • เหมาะสำหรับผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงบ่อย
  • เป็นรูปแบบที่มีการศึกษาและใช้อย่างแพร่หลายที่สุด

ก่อนเริ่มยาต้องมีการตรวจหาเชื้อเอชไอวีก่อนทุกครั้ง รวมถึงตรวจการทำงานของไต และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ

ยาเพร็พ ตามต้องการ (PrEP On-Demand) – กินยาเฉพาะช่วงที่มีเซ็กส์เท่านั้น

เหมาะกับชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM) ซึ่งมีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย และสามารถวางแผนล่วงหน้าได้

วิธีใช้

  • กินยา 2 เม็ด ล่วงหน้าอย่างน้อย 2–24 ชั่วโมก่อนมีเซ็กส์
  • กินยาอีก 1 เม็ด หลังการกินยาครั้งแรก 24 ชั่วโมง
  • และกินยาอีก 1 เม็ด หลังการกินยาครั้งแรก 48 ชั่วโมง

ข้อดี

  • เหมาะกับผู้ที่มีเซ็กส์เป็นครั้งคราว
  • ไม่ต้องกินยาทุกวัน
  • ประหยัดยา

ข้อจำกัด

  • ต้องวางแผนล่วงหน้า
  • ใช้ได้เฉพาะผู้ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM) เท่านั้น

ยาเพร็พ แบบฉีด (Injectable PrEP) ฉีดยาเข้าร่างกาย ทุก ๆ 2 เดือน

เหมาะสำหรับคนที่ไม่สะดวกกินยาเม็ดทุกวัน หรือลืมกินบ่อย สามารถฉีดได้กับทุกเพศที่มีความเสียงเอชไอวี

วิธีใช้

  • เข็มแรก ฉีด 600 มิลลิกรัม เข้ากล้ามเนื้อสะโพก
  • เข็มที่ 2 ฉีดอีกครั้งใน 4 สัปดาห์ถัดมา
  • หลังจากนั้นฉีดทุก ๆ 2 เดือนอย่างต่อเนื่อง

ข้อดี

  • ไม่ต้องกินยาเม็ด
  • ป้องกันต่อเนื่องทุกวัน
  • ลดความเครียดจากการกินยา
  • เหมาะกับผู้ที่ต้องการทางเลือกที่ไม่ต้องวุ่นวาย

ข้อจำกัด

  • ต้องเข้าพบแพทย์เพื่อฉีดยาทุก 2 เดือน
  • ปัจจุบันมีให้บริการในบางสถานพยาบาลเท่านั้นในประเทศไทย

ยาเพร็พ แบบฉีด ไม่ใช่วัคซีน แต่เป็นยาที่ชื่อว่า Cabotegravir ที่ใช้ป้องกันได้เฉพาะเอชไอวี

PrEP แต่ละแบบ แตกต่างกันอย่างไร

แล้วแบบไหนเหมาะกับคุณ? เลือกยาเพร็พให้ตรงกับไลฟ์สไตล์

มีเพศสัมพันธ์บ่อย ไม่แน่ใจสถานะคู่นอน

เหมาะกับยาเพร็พ แบบรายวัน (Daily PrEP)

ถ้าคุณมีคู่นอนหลายคน, มีเซ็กส์แบบไม่ได้วางแผนล่วงหน้า, ไม่แน่ใจสถานะของคู่นอน หรือมีพฤติกรรมทางเพศแบบเสี่ยงเป็นประจำ การใช้ยาเพร็พ แบบกินทุกวันจะเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพที่สุด เพราะระดับยาในร่างกายจะคงที่ตลอดเวลา และสามารถป้องกันเอชไอวี ได้ถึงกว่า 99% หากกินต่อเนื่องอย่างถูกวิธี

มีเซ็กส์เฉพาะบางโอกาส วางแผนล่วงหน้าได้

เหมาะกับยาเพร็พ แบบตามต้องการ (On-Demand PrEP)

หากคุณมีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย และสามารถวางแผน ได้ล่วงหน้าว่าจะมีเซ็กส์เมื่อใด ยาเพร็พ แบบ On-Demand คือคำตอบ ใช้เฉพาะช่วงก่อน-หลังมีเซ็กส์ โดยเริ่มกินล่วงหน้าอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อนมีเพศสัมพันธ์ ช่วยลดภาระจากการกินยาทุกวัน และยังคงให้การป้องกันที่ดีในกลุ่มชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM)

ไม่สะดวกกินยาทุกวัน ลืมง่าย ไม่อยากพกยา

เหมาะกับยาเพร็พ แบบฉีด (Injectable PrEP)

ยาเพร็พ แบบฉีดเหมาะกับผู้ที่มีไลฟ์สไตล์ยุ่ง ไม่มีเวลาหรือมักลืมกินยาเม็ดเป็นประจำ เพราะเพียงแค่ฉีด Cabotegravir Long-Acting ทุก 2 เดือน คุณก็สามารถมีระดับยาในร่างกายที่ป้องกัน HIV ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ต้องพกยา ไม่ต้องกินทุกวัน

อยากเริ่มใช้ยาเพร็พ ต้องทำยังไง?

ทุกคนที่ต้องการใช้ยาเพร็พ ควรเริ่มจากการปรึกษาแพทย์ และ ตรวจเลือดก่อนเริ่มใช้ยา เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีเชื้เอชไอวี และประเมินสุขภาพโดยรวมก่อนรับยา

คุณสามารถจองคิวรับยาเพร็พ ออนไลน์ฟรี ได้ง่าย ๆ ที่  www.Love2Test.org แพลตฟอร์มที่ช่วยคุณจองคิวตรวจเอชไอวี รับยาเพร็พ และบริการสุขภาพทางเพศอื่น ๆ ได้ฟรีและเป็นความลับ

อ่านบทความที่น่าสนใจ

ไม่ว่าจะเป็นยาเพร็พ แบบไหน สิ่งสำคัญ คือ การเลือกให้ตรงกับพฤติกรรมทางเพศ และความสะดวกของตัวเอง เพื่อให้การป้องกันมีประสิทธิภาพสูงสุด ยาเพร็พรายวันให้การป้องกันสูงสุด เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อเนื่อง โดยต้องกินยาเป็นประจำทุกวัน ยาเพร็พตามต้องการเหมาะกับผู้ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย (MSM) ที่มีเซ็กส์ไม่บ่อย และสามารถวางแผนล่วงหน้าได้ ส่วนยาเพร็พแบบฉีด เหมาะสำหรับผู้ที่ลืมกินยา ไม่สะดวกใช้ยาเม็ด เพราะฉีดเพียงทุก 2 เดือนเท่านั้น ขอเพียงคุณเข้าใจความเสี่ยงของตนเอง และเลือก ยาเพร็พ ที่เหมาะสม การป้องกัเอชไอวี ก็เป็นเรื่องที่ทำได้ง่าย และปลอดภัยในระยะยาว 

เอกสารอ้างอิง

  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC). PrEP Overview. Comprehensive details on PrEP use, effectiveness, and guidelines. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก:
    https://www.cdc.gov/hiv/basics/prep.html
  • World Health Organization (WHO). Consolidated guidelines on HIV prevention, testing, treatment, service delivery and monitoring. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก:
    https://www.who.int/publications/i/item/9789240031593
  • กระทรวงสาธารณสุขแห่งประเทศไทย. เว็บไซต์กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลเกี่ยวกับ PrEP และการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีในประเทศไทย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก:
    https://ddc.moph.go.th
  • UNAIDS. Long-acting injectable cabotegravir for HIV prevention offers new choices and hope. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.unaids.org/en/resources/presscentre/featurestories/2022/december/20221202_cabotegravir-prep
  • องค์การเภสัชกรรม. ความรู้เกี่ยวกับยา PrEP และการใช้ยาป้องกันเอชไอวี. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก:
    https://www.gpo.or.th/Home/NewsDetail?newsID=1525