การป้องกันเอชไอวี (HIV) ก้าวล้ำไปอีกขั้น จากเดิมที่ต้องรับประทานยาเพร็พ (PrEP) ทุกวันเพื่อป้องกันความเสี่ยง ปัจจุบันมีนวัตกรรมใหม่จากองค์การอาหาร และยาสหรัฐอเมริกา (FDA) ที่อนุมัติยา Lenacapavir ภายใต้ชื่อทางการค้า Yeztugo ซึ่งสามารถใช้เป็น เพร็พแบบฉีดปีละเพียง 2 ครั้ง ช่วยให้การป้องกันเอชไอวีกลายเป็นเรื่องสะดวก และต่อเนื่องยิ่งกว่าเดิม

ยาเพร็พ (PrEP) แบบฉีด คืออะไร?

PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) คือ การใช้ยาต้านไวรัสก่อนมีความเสี่ยง เพื่อป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี เดิมทีนิยมในรูป ยาเม็ดทุกวัน แต่ปัญหา “ลืมกิน/กินไม่สม่ำเสมอ” ทำให้เกิด PrEP แบบออกฤทธิ์ยาว ชนิดฉีด ซึ่งคงระดับยาในร่างกายได้นาน ลดภาระการกินยาทุกวัน และช่วยให้การป้องกัน “ต่อเนื่อง” มากขึ้นครับ

ก่อนปี 2025 ตัวเลือกแบบฉีดที่มีใช้ในสหรัฐ คือ cabotegravir (Apretude) ฉีดเข้ากล้ามทุก 2 เดือน (หลังเข็มเริ่มต้น 2 ครั้งห่างกัน 1 เดือน) เป็นทางเลือกสำคัญสำหรับคนที่ไม่สะดวกกินยาทุกวันหรือมีปัญหาไตที่ใช้สูตรยาเม็ดไม่ได้

FDA อนุมัติ Lenacapavir | Yeztugo : ทางเลือกใหม่ปีละ 2 ครั้ง

เมื่อ 18 มิ.ย. 2025 องค์การอาหาร และยาสหรัฐฯ (FDA) อนุมัติ lenacapavir ภายใต้ชื่อการค้า Yeztugo ให้ใช้เป็น PrEP แบบฉีดปีละสองครั้ง สำหรับผู้ใหญ่ และวัยรุ่นที่น้ำหนัก ≥35 กก. ถือเป็น ตัวเลือกป้องกันเอชไอวีชนิดฉีดที่ออกฤทธิ์ยาวที่สุดในปัจจุบัน และเป็นตัวแรก ที่ให้การป้องกันได้นาน 6 เดือนต่อเข็มเดียว (หลังช่วงเริ่มต้น)

WHO ออกแนวทางปี 2025 แนะนำให้ lenacapavir ฉีดปีละสองครั้ง เป็นหนึ่งในตัวเลือก ของการป้องกันแบบผสมผสาน (combination prevention) พร้อมเน้นให้ตรวจเอชไอวีก่อนเริ่ม และก่อนรับเข็มต่อเนื่องทุกครั้ง

ทำไม Lenacapavir คือ ก้าวสำคัญ

ความถี่ต่ำมาก: ฉีด ทุก 6 เดือน ลดปัญหาลืมกินยา เพิ่มการยึดมั่นต่อการป้องกัน (adherence) ได้ชัดเจนเมื่อเทียบกับยาเม็ดรายวันหรือฉีดทุก 2 เดือน
ประสิทธิภาพสูงมาก: ข้อมูลเฟส 3 (PURPOSE-1/2) หนุนการอนุมัติ โดยรายงานว่า “ผู้เข้าร่วม ≥99.9% ไม่ติดเชื้อ” ระหว่างใช้ lenacapavir แบบฉีดปีละสองครั้ง (ตามข่าวเผยแพร่ของผู้ผลิต) และมีหลักฐานในวารสารชั้นนำสำหรับประชากรเสี่ยงหลัก
กลไกใหม่: เป็น capsid inhibitor ยับยั้ง “เปลือกไวรัส” ทำให้ไวรัสทำงานหลายขั้นตอนผิดปกติ เป็นคลาสที่ต่างจากยา PrEP แบบเดิม

ประสิทธิภาพของยาเพร็พแบบฉีด

งานวิจัยเบื้องต้นชี้ว่า Lenacapavir มีประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีสูงกว่า 95% เมื่อใช้ตามแนวทางที่กำหนด ซึ่งถือว่าใกล้เคียงกับการใช้เพร็พแบบเม็ดรายวัน แต่ความแตกต่างที่สำคัญคือ ความสะดวก และการป้องกันที่ต่อเนื่อง ผู้ที่ใช้เพร็พแบบฉีดจึงไม่ต้องกังวลเรื่องการลืมกินยาในแต่ละวัน อีกทั้งยังช่วยให้การรักษามีความสม่ำเสมอมากขึ้น

ยาเพร็พแบบฉีด เหมาะสำหรับใคร ?

ยาเพร็พแบบฉีด เช่น Lenacapavir (Yeztugo) ถูกออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์คนที่ต้องการการป้องกันเอชไอวีที่ สะดวก ต่อเนื่อง และลดภาระการกินยาทุกวัน กลุ่มที่เหมาะสม ได้แก่

ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อเอชไอวี เช่น ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำ หรือผู้ที่มีคู่นอนหลายคน
ผู้ที่มีคู่นอนติดเชื้อเอชไอวี แม้ว่าคู่จะอยู่ระหว่างการรักษาด้วยยาต้าน และตรวจไม่พบเชื้อ (U=U) แต่การใช้ PrEP จะช่วยเพิ่มความมั่นใจ และลดความกังวลในความสัมพันธ์
กลุ่มชายรักชาย (MSM) ซึ่งถือเป็นกลุ่มที่มีอัตราการติดเชื้อสูงกว่ากลุ่มประชากรทั่วไป การใช้ PrEP แบบฉีดจะช่วยลดอุปสรรคเรื่องการกินยาทุกวัน
ผู้ที่ไม่สะดวกหรือไม่สามารถรับประทานยาทุกวันได้ เช่น ผู้ที่มีตารางชีวิตไม่แน่นอน เดินทางบ่อย หรือลืมกินยาประจำ
วัยรุ่น และคนรุ่นใหม่ ที่ต้องการความสะดวก การป้องกันแบบต่อเนื่อง และไม่อยากให้การใช้ยาไปรบกวนไลฟ์สไตล์

ต้องตรวจ/คัดกรองอะไรบ้างก่อนฉีด

ยืนยันผลลบเอชไอวี ก่อนเริ่ม และก่อนเข็มต่อเนื่องทุกครั้ง (เพื่อลดความเสี่ยงดื้อยา หากถูกให้ในผู้ที่ติดเชื้อแต่ยังไม่รู้ตัว) — มี คำเตือนกรอบดำ (Boxed warning) ในฉลากชัดเจน และแนวทาง WHO/CDC ก็เน้นย้ำเรื่องนี้
ประเมินปัจจัยเสี่ยง, ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ ตามแนวทาง, และนัด ติดตามทุก 6 เดือน เพื่อประเมินอาการไม่พึงประสงค์ และฉีดเข็มถัดไปครับ

วิธีการฉีดยาตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงต่อเนื่อง

จาก ฉลากยา/เอกสารกำกับของ FDA ระบบการให้ยากำหนดเป็น 2 ช่วง:

ช่วงเริ่มต้น (Initiation)
- วันแรก: ฉีดใต้ผิวหนัง 927 มก. (แบ่งเป็น 2 เข็ม ครั้งละ 1.5 mL) พร้อม กลืนยาเม็ด lenacapavir 600 มก. (2 เม็ด)
- วันที่สอง: กลืนยาเม็ด lenacapavir 600 มก. (2 เม็ด) อีก 1 วัน
ช่วงต่อเนื่อง (Maintenance)
- ฉีดใต้ผิวหนัง 927 มก. ทุก 6 เดือน (±2 สัปดาห์) นับจากวันฉีดครั้งก่อน หากคาดว่าจะเลื่อนนาน อาจมี สูตรเม็ดสำรองชั่วคราว ตามฉลากกำหนดก่อนกลับไปฉีดตามรอบ 6 เดือนอีกครั้งครับ

รูปแบบการฉีดเป็น ใต้ผิวหนัง (subcutaneous) บริเวณหน้าท้อง โดย 2 เข็มในวันเดียวกัน ต่อหนึ่งครั้งของโดส ซึ่งต่างจาก cabotegravir ที่เป็น ฉีดเข้ากล้าม ทุก 2 เดือน

รูปแบบการใช้ และช่วงเวลาการให้ยา Lenacapavir

สิ่งที่ทำให้ Lenacapavir ได้รับความสนใจคือ รูปแบบการใช้ที่ง่าย และไม่ถี่

เพียงปีละ 2 เข็ม (ทุก 6 เดือน)
ไม่ต้องกินยาทุกวัน เหมือนสูตรเดิม
ลดความกังวลเรื่อง การพกพายา หรือกลัวผู้อื่นเห็น
เหมาะกับผู้ที่มี ไลฟ์สไตล์เร่งรีบ เดินทางบ่อย หรือผู้ที่ไม่สะดวกใช้ยาเม็ดรายวัน

การฉีดทุก 6 เดือนจึงเป็นการเพิ่มความมั่นใจให้ผู้ใช้ว่ามีการป้องกันอย่างต่อเนื่องโดยไม่ต้องพะวงกับการกินยาทุกวัน

ข้อดี – ข้อเสีย ของเพร็พแบบฉีด

ข้อดี

ป้องกันเอชไอวีได้อย่าง มีประสิทธิภาพสูง
ลดความเสี่ยงจากการ ลืมกินยา
ลดโอกาสเกิดปัญหา ดื้อยา ที่มักเกิดจากการใช้ยาไม่สม่ำเสมอ
เพิ่มความมั่นใจในการใช้ชีวิต โดยไม่ต้องห่วงว่าจะพลาดการป้องกัน

ข้อเสีย

ราคายังสูง เมื่อเทียบกับ PrEP แบบเม็ด
ต้องเข้ารับการฉีดจาก บุคลากรทางการแพทย์ เท่านั้น
อาจเกิด ผลข้างเคียง จากการฉีด เช่น ปวด บวม แดง บริเวณที่ฉีด
การเข้าถึงบริการยัง จำกัดในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย ซึ่งต้องรอการจัดสรร และอนุมัติจากภาครัฐ

ความปลอดภัย—ผลข้างเคียง ยาเพร็พแบบฉีด

เช่นเดียวกับยาทุกชนิด เพร็พแบบฉีดอาจมีผลข้างเคียงได้ แต่โดยทั่วไปถือว่า ปลอดภัยสูง และได้รับการรับรองจากองค์การอาหาร และยา (FDA) ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย ได้แก่:

ปฏิกิริยาบริเวณที่ฉีด เช่น ปวด แดง บวม หรือคัน บริเวณที่ฉีดยา ซึ่งมักจะหายไปเองภายในไม่กี่วัน
อาการทั่วไปของร่างกาย เช่น ปวดศีรษะ เหนื่อยล้า ปวดเมื่อย หรือคลื่นไส้ พบได้บ้างในบางราย แต่ส่วนใหญ่เป็นเพียงอาการชั่วคราว
ผลกระทบต่อระบบการเผาผลาญยา (Drug Interaction) Lenacapavir มีครึ่งชีวิตยาว และมีปฏิกิริยากับยาบางชนิด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิ และยาคุมกำเนิดบางประเภท ดังนั้นควรแจ้งแพทย์ถึงยาที่ใช้อยู่ทั้งหมดก่อนรับการฉีด
ความเสี่ยงหากติดเชื้อโดยไม่รู้ตัว หากผู้รับยาเพร็พแบบฉีด “ติดเชื้อเอชไอวีแล้ว” แต่ไม่ได้รับการตรวจยืนยันก่อนฉีด อาจทำให้เชื้อไวรัสดื้อยาได้ ดังนั้นจำเป็นต้อง ตรวจเอชไอวีก่อนเริ่ม และทุกครั้งก่อนรับเข็มถัดไป

โดยสรุป เพร็พแบบฉีดถือว่ามีความปลอดภัยสูง ผลข้างเคียงส่วนใหญ่มักเป็นเพียงเล็กน้อย และหายได้เอง แต่ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์อย่างต่อเนื่อง

สถานบริการยาเพร็พแบบฉีด มีที่ไหนบ้าง

ปัจจุบัน (ปี 2025) Lenacapavir (Yeztugo) เพิ่งได้รับการอนุมัติจาก FDA สหรัฐอเมริกา และอยู่ระหว่างการกระจายไปยังประเทศอื่น ๆ รวมถึงประเทศไทย โดยคาดว่าในอนาคต:

หน่วยงานด้าน สาธารณสุข
คลินิกเฉพาะทางด้าน เอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
องค์กรชุมชนที่ทำงานด้านการป้องกันเอชไอวี

จะเป็นผู้ให้บริการเพร็พแบบฉีด โดยทุกขั้นตอนจะต้องมี แพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ติดตาม ตรวจคัดกรอง และประเมินก่อนรับการฉีดทุกครั้ง เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้รับบริการ

อ่านบทความที่น่าสนใจ

การมาของ เพร็พแบบฉีดปีละ 2 ครั้ง (Lenacapavir/Yeztugo) ถือเป็นก้าวสำคัญที่อาจเปลี่ยนแปลงวิธีการป้องกันเอชไอวีในอนาคต ทำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงเข้าถึงการป้องกันได้ง่าย สะดวก และต่อเนื่องมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ราคายา และการเข้าถึงบริการยังเป็นประเด็นที่ต้องจับตา แต่แน่นอนว่า นี่คืออีกหนึ่งความหวังในการลดจำนวนผู้ติดเชื้อเอชไอวีรายใหม่ทั่วโลก

เอกสารอ้างอิง

U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Approves First Twice-Yearly Injectable for HIV Prevention: Lenacapavir (Yeztugo). [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.fda.gov
World Health Organization (WHO). Consolidated guidelines on HIV prevention, testing, treatment, service delivery and monitoring. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.who.int/publications
UNAIDS. Global HIV & AIDS Statistics — Fact Sheet 2023. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถานการณ์เอชไอวีและการเข้าถึงการป้องกันในประเทศไทย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). เยาวชนไทยกับความเสี่ยงทางเพศและเอชไอวี. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.thaihealth.or.th