PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร และควรใช้เมื่อไร

PrEP กับ PEP เป็นยาป้องกัน HIV คนละช่วงเวลา PrEP ใช้ก่อนมีโอกาสสัมผัสเชื้อ ส่วน PEP ใช้หลังเกิดเหตุและต้องเริ่มโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ทั้งสองแบบควรได้รับการประเมินและติดตามจากผู้ให้บริการสุขภาพ ^{[1] [2]}

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อช่วยเลือกช่องทางรับบริการ ไม่ใช้แทนการตรวจหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล

PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร

เหตุการณ์แบบไหนควรรีบประเมิน PEP

• มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ใช้ถุงยางกับคู่ที่อาจมี HIV หรือไม่ทราบสถานะ
• ถุงยางแตก หลุด หรือใช้ไม่ครบตลอดกิจกรรม
• ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดยาร่วมกัน
• ถูกล่วงละเมิดทางเพศ
• สัมผัสเลือดจากการทำงานหรืออุบัติเหตุในลักษณะที่อาจรับเชื้อ

ไม่จำเป็นต้องรอให้แน่ใจหรือรอผลตรวจจึงค่อยติดต่อคลินิก เพราะเวลามีผลต่อการเริ่ม PEP ผู้ให้บริการจะประเมินรายละเอียดและช่วยตัดสินใจ หากเกิน 72 ชั่วโมงแล้วก็ควรไปปรึกษาเรื่องการตรวจและแผนป้องกันครั้งต่อไป ^{[1] [2]}

PrEP มีแบบไหน

PrEP มีทั้งแบบรับประทานและทางเลือกอื่นในบางพื้นที่ แผนการใช้ไม่เหมือนกันทุกคน ขึ้นกับเพศกำเนิด ลักษณะการสัมผัส สุขภาพ ยาที่ใช้อยู่ และบริการที่เข้าถึงได้ แนวทางไทยปี 2568 มีการปรับตัวเลือกบางอย่าง จึงไม่ควรยึดสูตรจากโพสต์เก่าหรือสูตรของผู้อื่น

ผู้ให้บริการจะตรวจ HIV ก่อนเริ่มและนัดติดตามระหว่างใช้ หากสนใจสามารถอ่าน ข้อมูลพื้นฐานเรื่อง PrEP และดู ช่องทางรับ PrEP ใกล้บ้าน

สิ่งที่ PrEP และ PEP ไม่ได้ป้องกัน

PrEP และ PEP ช่วยป้องกัน HIV แต่ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม หรือการตั้งครรภ์ การใช้ถุงยางและตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามความเสี่ยงจึงยังมีประโยชน์

ข้อควรระวังเรื่องการใช้ยา

ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด เปลี่ยน แบ่ง หรือปรับ PrEP และ PEP เอง หากลืมยา มีผลข้างเคียง ตั้งครรภ์ ใช้ยาอื่นอยู่ หรือผลตรวจเปลี่ยน ควรติดต่อคลินิกเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะกับตนเอง

หากมีผื่นรุนแรง หน้าหรือคอบวม หายใจลำบาก หรืออาการผิดปกติรุนแรงหลังใช้ยา ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PrEP กับ PEP

เพิ่งเสี่ยงเมื่อคืน ควรเลือก PrEP หรือ PEP

ควรติดต่อสถานพยาบาลทันทีเพื่อประเมิน PEP เพราะใช้หลังเหตุและต้องเริ่มไม่เกิน 72 ชั่วโมง จากนั้นจึงคุยเรื่อง PrEP สำหรับการป้องกันในอนาคตได้ ^{[1] [2]}

ตรวจ HIV ผลลบแล้วไม่ต้องใช้ PEP ใช่ไหม

ผลลบช่วงแรกอาจยังไม่ตัดเหตุล่าสุด การตัดสินใจใช้ PEP ต้องดูเวลาและลักษณะการสัมผัสร่วมกัน ไม่ควรรอผลตรวจจนพ้น 72 ชั่วโมง ^{[1] [2]}

ใช้ PrEP แล้วไม่ต้องใช้ถุงยางใช่ไหม

PrEP ช่วยป้องกัน HIV แต่ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ชนิดอื่นหรือการตั้งครรภ์ ถุงยางจึงยังเป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดความเสี่ยง

หยุด PrEP เองเมื่อไม่มีเพศสัมพันธ์ได้ไหม

ช่วงเริ่มและหยุดยาขึ้นกับแผนที่ใช้และลักษณะการสัมผัส ควรถามผู้ให้บริการก่อนเปลี่ยนแผน เพื่อไม่ให้เกิดช่วงที่การป้องกันยังไม่เพียงพอ ^{[1] [2]}

สรุป

PrEP ใช้ก่อนความเสี่ยง ส่วน PEP ใช้หลังเหตุฉุกเฉินและต้องเริ่มไม่เกิน 72 ชั่วโมง ไม่ควรเลือกสูตรหรือปรับยาเอง หากเหตุเพิ่งเกิดให้ติดต่อคลินิกทันที ส่วนการป้องกันระยะต่อไปสามารถวางแผน PrEP ร่วมกับผู้ให้บริการได้ ^{[1] [2]}

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• แนวทางการจัดบริการ PrEP ประเทศไทย พ.ศ. 2568
• องค์การอนามัยโลก: Guidelines for HIV post-exposure prophylaxis

ตรวจทานและปรับปรุงเนื้อหา: 14 ตุลาคม 2569